واژه‌های مرتبط با «پاره شدن، ترکیدن و ترک برداشتن» در گویش بختیاری (میوند)

واژه‌های مرتبط با «پاره شدن، ترکیدن و ترک برداشتن» در گویش بختیاری (میوند) به انواع مختلف پارگی، انفجار و ترک‌خوردگی اشاره دارند و برخی از آن‌ها در دیگر گویش‌های لری و زبان‌های ایرانی نیز کاربرد دارند.

---

۱. واژه‌های مربوط به «پاره شدن»

واژه	معنی	مثال و توضیح
دِرد	پاره شدن (عمومی)	« کتاو دِردِس» = کتاب پاره شد.
دِردسِن	پاره شدن (فرآیندی)	«کتاووا دِردِسِنه» = کتاب‌ها پاره شده‌اند.
دِردنیدن	پاره کردن (متعدی)	«کتاووانه دِردنیدن» = کتاب‌ها را پاره کردند.
دِرده	پاره (صفتی)	«ای کتاو هی دِرده » = این کتاب پاره است (در گفتار عامیانه).

واژه	معنی	مثال و توضیح
جر	پارگی ناگهانی	«بچِم جر خُوَرد» = خشتکم پاره شد.
جرو	مشهور به پاره(صفت برای انسان)	«سِ ای جرو» = نگاه این پاره.
جِرپَه	صدای پاره شدن
جرپ	صدای پارگی	«یِه صدا جرپه آوِد» = یک صدای پاره شدن شنید.
جرپو	مشهور صدا (گوز) دادن(صفت برای انسان)	«سِ ای جرپو» = نگاه این پاره.
جِرپِهِس	پارگی کامل، پاره شد	«کِیسِه جِرپِهِس» = کیسه کاملاً

بُرِسِن بریدن یا پاره شدن ناگهانی.

---

۲. واژه‌های مربوط به «انفجار و ترکیدن»

واژه	معنی	مثال و توضیح
توق	انفجار، ترکیدن	«توقِه گاز» = انفجار گاز.
توقنیدن	منفجر شدن	«بُمب توقنی» = بمب منفجر شد.
توقس	منفجر شد	«بادکُنَی توقس» = بادکنک منفجر شد.
تیچنیدن	پخش شدن، از هم پاشیدن	«بچِم جر خُوَرد» = خشتکم پاره شد.
تیچس	صدای پارگی	«یِه صدا جرپه آوِد» = یک صدای پاره شدن شنید.

واژه	معنی	مثال و توضیح
تیچ	پاره شدن (عمومی)	« کتاو دِردِس» = کتاب پاره شد.
	پخش شدن، از هم پاشیدن	« تیاس تیچنیدن» = چشمان را ترکاندن(کور کردن)
	پاشید	« مِن دِلِس زِه یَک تیچس» = اعضای داخلی بدنش از هم پاشیدن

موارد ددیگر :

تِـرِکِهسِن (Terakehesen): ترکیدن بر اثر فشار (مثل بادکنک یا هندوانه).

پِـکِؽسِن: متلاشی شدن یا له شدن همراه با ترکیدن (مثل گوجه‌فرنگی)

---

۳. واژه‌های مربوط به «ترک برداشتن»

واژه	معنی	مثال و توضیح
ترَی	ترک	«ترَی دِ رِخ» = ترک روی سنگ.
ترَینیدن	ترک برداشتن	«سِفال ترَینید» = سفال ترک برداشت.
ترَینید	ترکاندن (متعدی)	«اِز ترَینیدُمِه» = من ترکاندنش کردم.

موارد دیگر:

قاش خُوَردِن : قاچ خوردن و ترک عمیق (مثل خاک تشنه یا میوه) .

.فِـرِقِستَن (Fareghesen): شکافتن ناگهانی پوست یا پارچه تحت فشار بالا.ترک برداشتن (مو برداشتن و قاچ خوردن)

کَلٛ خُوَردِن: ترک خوردن دیواره‌های گلی، زمین یا ظروف سفالی.

---

۴. واژه‌های دیگر

واژه	معنی	توضیح
دِغَز	ترک، شکاف	ترک در اشیا سخت مثل سنگ
بَین	ترک مویی، شکاف نازک

---

تحلیل زبان‌شناختی:

• بسیاری از این واژه‌ها (دِرد، توق، جر) در دیگر گویش‌های لری و زبان‌های ایرانی با تغییرات آوایی مشابه دیده می‌شوند.
• «توق» (انفجار) با واژه‌ی «تُق» در فارسی عامیانه (مثل تُق کردن) مرتبط است.
• «ترَی» (ترک) با «ترک» فارسی هم‌ریشه است.

اگر سشما کلمه دیگری می‌شناسید برای ما بنویسید